Za Mocarta je “muzika molitva bez riječi” i kao takva je most između spiritualnog i emotivnog, između snova i jave. Most između božanskog i zemaljskog. Muzika je starija od jezika i prati nas od praiskona. Prije jezika, plemena su posjedovala muziku svojih kultova koja se odražavala kroz razne vrste rituala. Tako da je tradicija muzike jako duboka, jer seže u praskozorje plemena na zemlji, u vrijeme koje je postojalo prije nego što je upamćeno jezikom. Tradicija filmske umjetnosti nije duga, jedva stotinjak godina, tako da je nju mnogo lakše istražiti nego istoriju literature, ili muzike, koje traju tisućama godina. „Ja sam vam pauza između dva tona“ kazuje Hajnrih Hajne, a Tesla potom pridodaje: „jednom proizveden zvuk traje vječno, a njegova najveća snaga je tišina “. U književnoj tradiciji, koja se kroz stoljeća suočavala sa tim problemom, to je prostor za parodiju. Kad se neki žanr dovrši, kad iskoristi sve kapacitete, potencijale, onda se on parodira onako kako je Cervantes parodirao viteške romane. Mislim da je to stanje moderne muzike. Ne znam da li će se dogoditi parodija, ili će se vlakovi zaglibiti u pješčanim dinama nekog novog Babilona jer slutimo da nema smisla slušati nešto što je riprizirano tisuće puta. U “Novom Zavjetu” ima jedna misao, koja kaže da se novo vino ne sipa u stare mješine. Muzika treba novi kreativni zamah koji bi se mogao desiti kroz pomenuti „proces pretakanja“ odnosno izvrtanjem uloga. U obliku romana stvarati muziku, u obliku muzike izraziti neki filozofski traktat. Pomiješati karte, i podijeliti nove uloge. U Lesingovoj knjizi “Laokon”, koja tematizira odnos poezije i slikarstva piše da ukoliko neki umjetnik želi da izvaja antički kip, on mora u sebi imati herojske osobine tog kipa, jer u kovačnici njegove duše mora biti mjesta za opseg osobina antičkog heroja – da bi ga oblikovao u stvarno umjetničko djelo moraju postojati neke „spiritualne niti“ kao izvor nadahnuća. Slično je i sa stvaranjem takozvane „evergrin“ muzike odnosno muzike koja „ostaje“. Upravo sam to pomislio slušajući dub muziku Jaha Shake. To je manje poznati muzičar reggae-dub pravca, koji je uronjen u zvuk džungle, a sam izgleda kao neki plemenski vrač. Njegova umjetnost je duboko ukorijenjena u muziku urođenika u prašumama, proizvedenu tradicionalnim instrumentima, kojoj potom Shaka daje suvremeni elektronski oblik. Taj zvuk često preobražaj dobija u predgrađima američkih gradova, u crnačkim getima, gdje se muzika iz džungle preobražava u urbani zvuk predgrađa metropola.

Napuštamo zvukove džungle, rege muziku Jaha Shake i selimo na kratko u literalnu „džunglu na asvaltu“. Smatra se da Rilkeov roman “Zapisi Maltea Lauridsa Briggea” stoji na ulaznim vratima modernog romana, romana 20 stoljeća. Milivoj Solar je u svome eseju o tom romanu kazao da je to roman avantgarde, jer je on potkopao koncept stvarnosti u romanu realizma, koji je dominirao u 19 stoljeću, pa sve do vremena kada se pojavio Rilkeov roman. Radnja romana se odvija u Parizu – a protagonista je jedan mladić, danski plemić, koji se bori sa svakodnevnicom života u velegradu, koji egzistira na rubu zbivanja, a stvarnost grada se posmatra sa pozicije margine. Njegov košmarni život u Parizu prožimaju stalni flešbekovi, sjećanja na odrastanje u plemićkoj porodici u Danskoj, uskrsavaju lica, događaji iz njegovog djetinjstva, u spoju sa raznim razmišljanjima, pravim malim filozofskim refleksijama. Svi naši pogledi na svijet, svi naši snovi, predstave, sjećanja – bivaju zdrobljeni djelovanjem „džungle na asvaltu“ u koju smo dospjeli. Taj džez je zasnovan na potiranju, na zagušivanju, na asimilaciji. Među tim stvarnostima postoji nesrazmjer, ali ova dominantnija, stvarnost metropole, pokušava da zdrobi naš prijašnji identitet, da mu izmijeni prirodu, a da fragmente preoblikuje u jedan novi podobniji oblik identiteta. Mada džez muzika ne isključuje mogućnost plesanja, ona se približuje više tipu klasične koncertne muzike nego plesnoj muzici i oštro se razlikuje od šlagera.

Slične fenomene zapažamo i u gore pomenutom Rilkevom djelu koje se smatra pretečom modernog romana. Eugène Ionesco je u svome eseju o avantgardi u teatru rekao da je doslovno značenje avantgarde upravo prethodnica vojske, koja prva stupa – da pripremi teren…

.

MARKO RAGUŽ Sarajevo, 17. 03. 2025.